México: Người canh giữ thời gian

Khái quát

Quốc kỳ Mexico (wallpaper)

mexico_flag-wide.jpg

Quốc huy Mexico

mexico

Vị trí Mexico

550px-Mexico_(orthographic_projection).svg.png

Bản đồ Mexico

political-map-of-Mexico.gif

Tên đầy đủ: Estados Unidos Mexicanos (Hợp chủng quốc Mexico)

Quốc ca: Himno Nacional Mexicano

Ngôn ngữ chính thức: tiếng Tây Ban Nha

Thủ đô và thành phố lớn nhất: Mexico City

Diện tích: 1.972.550 km² (hạng 13)

Mật độ dân số: 61 người/km² (hạng 142)

Quốc khánh: 5/2/1917

Mexico (tiếng Tây Ban Nha: México) tên chính thức là Hợp chủng quốc Mexico (tiếng Tây Ban Nha: Estados Unidos Mexicanos), là một quốc gia cộng hòa liên bang thuộc khu vực Bắc – Trung Mỹ. Mexico là quốc gia rộng lớn với diện tích gần 2 triệu km², đứng thứ 13 thế giới; dân số gần 120 triệu người, đứng thứ 11 trên thế giới. Mexico giáp Mỹ phía bắc, Guatemala và Belize phía đông nam, Thái Bình Dương phía tây và nam, vịnh Mexico và biển Caribbean phía đông, vịnh California khiến bán đảo cùng tên hơi tách biệt với phần còn lại của đất nước.

Hợp chủng quốc Mexico là quốc gia theo thể chế cộng hòa liên bang. Nước này có tổng cộng 31 bang và 1 quận liên bang là thủ đô Mexico City, một trong những khu đô thị đông dân nhất thế giới.

Mexico là quốc gia có thiên nhiên đa dạng, từ sa mạc khô cằn dọc biên giới với Mỹ đến rừng rậm nhiệt đới phía nam, đồng bằng bán đảo Yucatan đến những ngọn núi lửa nằm ven Thái Bình Dương. Nền văn hóa bản địa vô cùng đặc sắc, mang ảnh hưởng của cả nền văn hóa Aztec truyền thống, văn hóa Tây Ban Nha và văn hóa Mỹ Latin. Nước này có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha cao nhất thế giới và tôn giáo chủ yếu tại đây là Thiên Chúa giáo nhánh Công giáo Roma.

Khái quát lịch sử

Lãnh thổ ngày nay là Mexico là nơi ra đời của hai nền văn minh lớn của châu Mỹ trước khi người châu Âu đến là Maya và Aztec. Bắt đầu từ thế kỷ 16, Mexico bị người Tây Ban Nha xâm lược cướp bóc vàng bạc và nô lệ, cùng với đó là sự phá hủy vô cùng lớn với nền văn hóa bản địa. Sau khi 13 thuộc địa của Anh ở Bắc Mỹ tuyên bố độc lập, sự khích lệ to lớn từ Mỹ lan ra toàn châu lục, cộng với việc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha suy yếu, các thuộc địa của họ ở châu Mỹ (Mỹ Latin) lần lượt tuyên bố độc lập. Năm 1810 Mexico tuyên bố độc lập và chính thức được công nhận năm 1821.

Ban đầu, Mexico tuyên bố độc lập dưới cái tên Đế chế thứ nhất. Lãnh thổ bao gồm toàn bộ Mexico ngày nay, toàn bộ các nước Trung Mỹ nằm trên đất liền (trừ Panama chưa tách khỏi Colombia và Belize là thuộc địa của Anh) cộng với các bang miền tây và nam nước Mỹ (California, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico và Texas). Agustin de Iturbide tự xưng là hoàng đế của đế chế thứ nhất nhưng bị các lực lượng cộng hòa lật đổ hai năm sau đó. Các tỉnh ở Trung Mỹ tách ra độc lập năm 1823 và thành lập nước Cộng hòa liên bang Trung Mỹ, về sau nước này sụp đổ và vỡ vụn thành nhiều quốc gia nhỏ hơn nữa (ngày nay đó là các nước Guatemala, Honduras, El Sanvador, Nicaragua và Costa Rica).

Năm 1836, Cộng hòa Texas, cộng hòa Rio Grande và cộng hòa Yucatan tuyên bố độc lập và Mexico thất bại trong việc thu hồi Texas. Sau chiến tranh Mỹ – Mexico, Texas sáp nhập vào Mỹ.

Những tranh chấp về đất đai và lãnh thổ với cường quốc mới nổi Hoa Kỳ làm bùng nổ chiến tranh Mỹ – Mexico (1846-1848). Mexico thất bại nặng nề và phải ký hiệp ước Guadalupe Hidalgo với Mỹ năm 1848, theo đó Mexico mất tới 1/3 lãnh thổ vào tay Mỹ. Nếu tiến quân tiếp Mỹ có thể chiếm cả thủ đô Mexico City, cộng với lạm phát và bất ổn nội bộ, Mexico phải nhường thêm vài phần đất dọc biên giới nữa cho Mỹ. Biên giới Mỹ – Mexico không thay đổi từ đó đến nay.

Năm 1860, Pháp xâm lược Mexico. Công tước Ferdinand Maximilian thuộc gia tộc Habsburg của Áo được chọn để trở thành vua của Đế chế Mexico thứ hai, nhưng chính thể này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Năm 1867, một người da đỏ Zapotec là Benito Juarez đã khôi phục nền Cộng hòa và trở thành Tổng thống Mexico, ông được xem là Tổng thống vĩ đại nhất lịch sử Mexico.

Porfirio Diáz (nhiệm kỳ 1884-1911) đã cai trị Mexico một cách độc tài. Giai đoạn này Mexico đạt thành tựu lớn về kinh tế, khoa học, nghệ thuật nhưng khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng và các cuộc đàn áp chính trị. Kết quả là ông bị lật đổ trong Cách mạng Mexico năm 1910 và Hiến pháp mới ra đời năm 1917. Mexico gần như không bị ảnh hưởng trong hai cuộc thế chiến. Từ thập niên 1940 đến 1980 kinh tế Mexico phát triển vượt bậc, quãng thời gian này được gọi là “phép màu Mexico”. Họ từng hai lần đăng cai World cup (1970 và 1986, khá nhiều so với các nước khác). Mexico liên minh chặt chẽ với Mỹ và Canada trong NAFTA (Hiệp định tự do thương mại Bắc Mỹ).

Ngày nay Mexico gặp vấn đề về khoảng cách giàu nghèo cao, bất bình đẳng trong thu nhập, nghèo đói, các băng đảng ma túy và tình trạng bạo lực xảy ra thường ngày. Mexico là nơi sản xuất và trung chuyển ma túy từ Colombia sang Mỹ. Tầng lớp nghèo luôn có ước mơ sang Mỹ để đổi đời, dẫn tới các cuộc vượt biên.

ndvqn8u

Tên gọi México

Tên gọi México bắt nguồn từ kinh đô của Đế chế Aztec với cái tên Mexico Tenochtitlan, tên kinh đô này được đặt theo một tên gọi khác của dân tộc Aztec là dân tộc Mexica. Theo thần thoại Aztec cổ, thần mặt trời và chiến tranh Huitzilopochtli đã chỉ cho người dân bộ tộc một địa điểm để xây dựng kinh đô mới, đó là nơi có một con đại bàng mang trong miệng một con rắn đuôi chuông, đậu xuống cành cây xương rồng bên cạnh tảng đá và hồ nước. Sau 200 năm lang thang, họ nhìn thấy một địa điểm như vậy nằm bên hồ Texcoco và tại đó, người Aztec đã xây dựng nên một thành phố rộng lớn là Tenochtitlan (Mexico City ngày nay). Hình ảnh này được miêu tả trong trang đầu của cuốn kinh thư Mendoza, một cuốn sách kể về lịch sử của người Aztec và ngày nay là quốc huy và xuất hiện trên quốc kỳ Mexico.

Quốc kỳ Mexico

74325.jpg Quốc kỳ Mexico (tiếng Tây Ban Nha: Bandera de México) gồm ba dải bằng nhau xếp dọc với các màu xanh lá, trắng, đỏ và quốc huy nằm trên trung tâm dải trắng. Ý nghĩa của các màu sắc thay đổi theo thời gian. Ba màu xanh lá, trắng và đỏ đã được áp dụng từ cuối thời thuộc địa, và chính thức được thông qua thời Đế chế Mexico thứ nhất. Thiết kế hoàn chỉnh ra đời năm 1968, nhưng hình thức ba dải xếp dọc và quốc huy ở giữa đã được dùng từ năm 1821 khi lá cờ đầu tiên được tạo ra.

Xanh lá, trắng và đỏ là màu của quân đội giải phóng dân tộc Mexico giành độc lập từ Tây Ban Nha. Biểu tượng ở trung tâm là Quốc huy Mexico, hình một con đại bàng đang quắp một con rắn đuôi chuông đậu trên cây xương rồng bên cạnh tảng đá và hồ nước, phía dưới là nhánh sồi và nguyệt quế, cùng một dải băng màu quốc kỳ (xanh lá, trắng, đỏ). Biểu tượng này dựa theo một truyền thuyết cổ của người Aztec về kinh đô của họ là Tenochtitlan (nay là Mexico City). Trong lịch sử, quốc kỳ Mexico thay đổi nhiều lần nhưng thiết kế chung thì không đổi.

Thời Đế chế Mexico thứ nhất, màu xanh lá tượng trưng cho sự độc lập, trắng tượng trưng cho tôn giáo và đỏ tượng trưng cho Liên hiệp Vương quốc.

Thời Đế chế Mexico thứ hai và Cộng hòa Mexico, xanh lá là tương lai của Quốc gia, trắng là sự tinh khiết và đỏ là tôn giáo.

Từ 1867 đến nay, xanh lá là tương lai của Quốc gia, trắng là hòa bình và Liên hiệp các liên bang, còn đỏ là máu của các anh hùng và bậc tiền nhân.

Thiết kế

Xanh lá (pantone 3425c), đỏ (pantone 186c)

mexico_flag_construction_sheet-svg

Sự khác biệt với cờ Italy

Thiết kế ba dải nằm dọc màu xanh lá, trắng và đỏ được người Mexico dùng trước người Italy. Mexico và Italy dùng cùng một màu sắc, nhưng tỉ lệ cờ khác nhau và màu xanh của Mexico tối hơn.

mexico_italy_flag_differences

Lịch sử

Trước khi độc lập, người Tây Ban Nha dùng cờ vương quốc Tây Ban Nha áp dụng cho tất cả thuộc địa của mình. Ở Mexico, nhiều lá cờ khác nhau được sử dụng nhưng không lá nào được công nhận chính thức. Lá cờ phổ biến nhất được dùng là cờ Đức Trinh nữ Guadalupe – vị Thánh bảo hộ của Mexico.

Bắt đầu từ năm 1810, quân giải phóng dân tộc Mexico dùng các lá cờ màu xanh lá, trắng và đỏ. Thiết kế xếp dọc và màu đỏ bên phải lấy cảm hứng từ Quốc kỳ Pháp được dùng trong cách mạng Pháp, cách mạng Pháp là sự khích lệ to lớn với quá trình giành độc lập của nhân dân các nước châu Mỹ. Thiết kế quốc huy được thêm vào tháng 11/1821 và lần đầu được sử dụng vào tháng 7/1822. Việc thêm quốc huy như một cách để gợi nhớ lại đế chế Aztec thuở xưa. Từ đó xóa bỏ sự kỳ thị chủng tộc, đề cao văn hóa truyền thống, tính thống nhất của quốc gia và lòng tự tôn dân tộc. Hơn nữa việc có quốc huy khiến lá cờ trông khác biệt hơn và đẹp hơn. Trong suốt lịch sử, cờ Mexico thay đổi nhiều lần nhưng thiết kế chung (ba màu xanh lá, trắng, đỏ nằm dọc và quốc huy ở trung tâm) thì không đổi.

Cờ biến thể của Mexico

Mexican_Presidential_Standard.svg.png

Quốc huy Mexico

Quốc huy Mexico (tiếng Tây Ban Nha: Escudo Nacional de México) là một biểu tượng quan trọng về chính trị và văn hóa của Mexico, được hiển thị ở trung tâm quốc kỳ. Đối với người da đỏ bản địa nó tượng trưng cho huyền thoại thành lập kinh đô, đối với người châu Âu nó tượng trưng cho sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác. Con rắn đuôi chuông trong miệng đại bàng được xem là con rắn trong vườn Eden đã dụ Adam và Eva ăn quả táo, từ đó họ bị Thiên Chúa đuổi khỏi vườn Địa Đàng.

Huyền thoại thành lập kinh đô của người Aztec có nhiều biến thể, ví dụ như:

  • Trong kinh thư Tovar, con đại bàng quắp con chim sẻ thay vì con rắn.
  • Trong các tranh vẽ sau khi người Tây Ban Nha chiếm không có con rắn.
  • Kinh thư Fejérváry Mayer miêu tả đại bàng tấn công con rắn dưới đất.
  • Kinh thư Ramírez chỉ có một con đại bàng.

Theo người Aztec và Maya, đại bàng tượng trưng cho thần mặt trời và chiến tranh Huitzilopochtli – người canh giữ thời gian. Người Mexicas (Aztec) và Maya cũng tự gọi mình là “con của thần mặt trời” và “những người canh giữ thời gian”. Điều này được thể hiện phần nào qua các bộ lịch của họ, người Maya có không dưới 20 bộ lịch khác nhau trong khi ở châu Âu cùng thời nhiều dân tộc thậm chí còn không nghĩ đến lịch mà chỉ nghĩ đến ngày đêm và thời tiết, những thứ phức tạp như lịch phải áp dụng từ nước khác. Ngoài ra các Đại Kim tự tháp ở Tikal ngoài việc để hiến tế còn là để quan sát các vì sao để dự đoán thời gian, sự biến chuyển của thời tiết và thông điệp từ các vị thần.

Theo người Aztec, con rắn không đại diện cho cái ác mà là cho trí tuệ, nó đại diện cho thần trí tuệ Quetzalcoatl. Việc con rắn bị quắp không có nhiều ý nghĩa với người Aztec và họ xem nó ngang hàng với đại bàng. Rắn và đại bàng đều là những loài vật thiêng liêng với người Aztec. Khi người Tây Ban Nha tới, họ cho rằng đại bàng đại diện cho những điều đúng đắn tốt đẹp, còn rắn đại diện cho cái ác và tội lỗi. Biểu tượng này dần trở nên phổ biến vì nó phù hợp với văn hóa của người châu Âu, nhằm diễn tả sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác, cách diễn giải này chủ yếu nhằm mục đích truyền giáo cho các dân tộc bản địa.  Việc con đại bàng trên quốc huy Mexico ngày nay có ánh mắt hung dữ như muốn ăn tươi nuốt sống con rắn không được người da đỏ ưa thích, vì đối với tổ tiên họ rắn như một vị thần, và nó không đại diện cho cái ác.

Con đại bàng trong câu chuyện là loài Caracara Cheriway, là một loài chim săn mồi thuộc họ Falconidae. Phân bố ở Trung Mỹ, đảo Cuba, miền bắc Nam Mỹ và miền nam nước Mỹ. Không như các loài chim săn mồi khác, Caracara Cheriway bay không nhanh, khá chậm chạp và thường xuyên ăn xác thối nếu không săn được con mồi.

Đại bàng Caracara Cheriway chiến đấu, tranh của John James Audubon

800px-161_Brasilian_Caracara_Eagle.jpg

Đại bàng Caracara Cheriway

1024px-Caracara_cheriway_-Brevard_Zoo-8a.jpg

Một đại bàng non đứng trên cành cây xương rồng thuộc đảo Bonaire ở vùng Caribbean

crested_caracara_perched_on_a_cactus

Bản đồ phân bố đại bàng Caracara Cheriwa

Caracara_cheriway_map.png

Cây xương rồng trong câu chuyện là loài xương rồng Opuntia, đặt theo tên tiếng Hy Lạp cổ đại chỉ thành phố Opus của Hy Lạp. Xương rồng Opuntia mọc phổ biến ở Mexico, miền tây nước Mỹ và vùng Địa Trung Hải. Ngày nay nó được xem là Quốc thụ của Mexico.

Phía dưới quốc huy là hai nhánh sồi và nguyệt quế, cùng với dải băng màu quốc kỳ. Sồi và nguyệt quế là những biểu tượng khá phổ biến trên các quốc huy và biểu tượng của các nước phương tây, tượng trưng cho công lý và chiến thắng. Hình ảnh hồ trong quốc huy là hồ Texcoco thuộc thung lũng Mexico, hòn đảo trên hồ là Tenochtitlan – kinh đô của người Aztec.

Hình ảnh đại bàng quắp rắn qua các thời kỳ

Trang bìa cuốn kinh thư Mendoza

codexmendoza01

Quốc huy đầu tiên, có từ trước khi độc lập

grabado_de_la_fundacion_de_mexico-svg

Đế chế thứ nhất (1821-1823), tuy là quốc huy nhưng hình ảnh này không có trên quốc kỳ

Coat_of_Arms_of_the_First_Mexican_Empire.svg.png

Cộng hòa Mexico (1823-1864) và (1867-1893)

211px-Coat_of_arms_of_Mexico_(1823-1864,_1867-1893).svg.png

Đế chế thứ hai, thời Pháp xâm chiếm (1864-1867)

coat_of_arms_of_the_second_mexican_empire-svg

1893-1916

350px-Coat_of_arms_of_Mexico_(1893-1916).svg.png

Hợp chủng quốc Mexico (1916-1934)

coat_of_arms_of_the_united_mexican_states_1916-1934-svg

1934-1968

escudo_de_la_tercera_republica_federal_de_los_estados_unidos_mexicanos_en_1934-svg

Ngày nay

coat_of_arms_of_mexico-svg

Đức Mẹ Guadalupe

Đức Mẹ Guadalupe (tiếng Tây Ban Nha: Nuestra Señora de Guadalupe) còn được biết với tên gọi Đức Trinh Nữ Guadalupe (tiếng Tây Ban Nha: Virgen de Guadalupe) là một tước hiệu mà Giáo hội Công giáo Roma dành cho Đức Trinh Nữ Maria.

Hai tài liệu, được xuất bản trong thập niên 1640, một bằng tiếng Tây Ban Nha, một bằng tiếng Nahuatl (ngôn ngữ của người Aztec), cùng thuật lại một câu chuyện xảy ra trong khi đi bộ từ ngôi làng của mình đến thành phố Mexico vào sáng sớm ngày 9/12/1531 (ngày hôm sau là lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội trong Đế quốc Tây Ban Nha), người nông dân Juan Diego thấy trên sườn đồi Tepeyac một cô gái chừng mười lăm mười sáu tuổi, được bao quanh bởi hào quang ánh sáng. Nói chuyện với anh ta bằng ngôn ngữ địa phương Nahuatl, Bà đã yêu cầu Juan Diego đi nói với Giám mục xây dựng một nhà thờ ngay tại nơi đó. Từ những lời nói của bà, Juan Diego nhận ra đó chính là Đức Mẹ Maria. Diego đã kể lại câu chuyện của mình với Tổng Giám mục người Tây Ban Nha, Fray Juan de Zumárraga, người đã yêu cầu ông quay trở lại đồi Tepeyac để nói với người phụ nữ lạ là hãy cho một dấu hiệu để chứng minh.

Dấu hiệu đầu tiên mà bà tỏ ra là việc chữa lành bệnh tật cho người chú của Juan. Đức Trinh Nữ nói với Juan Diego hãy leo lên đồi Tepeyac và hái những bông hồng. Mặc dù lúc đó đang là tháng mười hai, rất muộn so với mùa hoa nở nhưng Juan Diego đã tìm thấy những bông hoa hồng Castilian trên đỉnh đồi cằn cỗi, vốn không có nguồn gốc từ Mexico. Đức Trinh Nữ yêu cầu ông sắp xếp những bông hồng vào trong chiếc áo choàng tilma dệt bằng sợi xương rồng của mình. Điều kỳ lạ xảy ra khi Juan Diego mở áo choàng trước sự chứng kiến của Giám mục Zumárraga vào ngày 12 tháng 12, những bông hoa rơi xuống sàn nhà nhưng ở vị trí đó lại xuất hiện hình ảnh của Đức Trinh Nữ Guadalupe một cách kỳ diệu được in trên vải.

Tấm hình này hiện nay vẫn còn được trưng bày tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe, một trong những điểm hành hương thu hút nhiều người nhất trên thế giới. Hình ảnh này cũng phổ biến trong văn hóa Mexico với tên gọi: Nữ Vương MexicoNăm 1910, Giáo hoàng Pius VI công bố Ðức Mẹ Guadalupe là vị Thánh bảo hộ của châu Mỹ Latin và sau đó là của Philippines vào năm 1935. Năm 1999, Giáo hoàng John Paul II đã tuyên bố bà là Bổn mạng của toàn châu Mỹ, Nữ vương châu Mỹ La Tin, và là người bảo vệ cho những trẻ em không được sinh ra.

Trong suốt lịch sử Mexico, hình ảnh Đức Mẹ Guadalupe tượng trưng cho tinh thần thống nhất quốc gia. Những lá cờ mang hình ảnh Đức Mẹ được sử dụng rộng rãi trong thời kỳ giải phóng dân tộc. Người Mexico còn có câu:”Bạn chỉ thực sự được xem là người Mexico khi bạn tin vào Đức Mẹ Guadalupe”.

Hình ảnh Đức Mẹ Guadalupe

virgen_de_guadalupe1

Juan Diego

Juan-Diego.jpg

Ảnh Đức Mẹ Guadalupe đặt trong Vương cung Thánh đường Mexico

800px-Our_Lady_of_Guadalupe.JPG

 

https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9xico

https://en.wikipedia.org/wiki/Mexico

https://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_Mexico

https://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_Mexico

https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_M%E1%BA%B9_Guadalupe

https://en.wikipedia.org/wiki/Opuntia

https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_crested_caracara

https://en.wikipedia.org/wiki/Oak

https://en.wikipedia.org/wiki/Laurel_wreath

Advertisements